سرخك
سرخك چيست؟
سرخك يك عفونت تنفسي است كه عامل آن ويروس سرخك ميباشد و ميتواند نوزادان و كودكان و بزرگسالان را آلوده كند. قبل از ايجاد واكسيناسيون، سرخك اپيدميهايي را در فصل بهار ايجاد ميكرد. نوزادان 6 تا 80 ماه پس از توليد در مقابل سرخك، ايمن هستند بدليل آنتيباديهايي كه از بدن مادر خود دريافت ميكنند. كودكان در سنين بالاتر واكسينه ميشوند.
نشانههاي باليني بيماري سرخك كدامند؟
سرخك ابتدا به صورت يك عفونت تنفسي تظاهر پيدا ميكند. علائم و نشانههاي آن عبارتند از: تب 6/40 درجه سانتيگراد، تورم ملتحمه چشم، حساسيت به نور، ترشحات بيني، سرفه خشك.
اولين علامت بيماري به صورت تب ميباشد. بدنبال آن در روز سوم تا هفتم پس از شروع تب، لكههاي قرمز رنگي كه مشخصه بيماري است برروي پوست بدن تظاهر مييابد. همزمان با ظهور اين ضايعات، تب به اوج خود ميرسد. اين ضايعات قرمز جوش مانند ابتدا برروي پيشاني بيمار ظاهر شده و سپس تمام صورت را فرا ميگيرد بدنبال آن به ترتيب گردن و پوست ساير نقاط بدن را درگير ميكند. حدود 3 روز طول ميكشد تا اين لكههاي قرمز رنگ به پوست ساق و پا برسند. پس از درگيري پا علائم بيماري در عرض 2 روز تخفيف مييابد. كودك در روزهاي اول ناخوش بهنظر ميرسد.
ضايعات قرمز رنگ به همان ترتيبي كه ظاهر شده بودند، محو ميشوند يعني ابتدا علائم در پيشاني برطرف شده و آخرين جايي كه بهبود مييابد، پوست پاي بيمار ميباشد.
يكي از علائم مشخصه بيماري سرخك، نقاط قرمز كوچك نامنظم ميباشد كه مركز آن سفيد يا آبي است و در داخل دهان بيمار وجود دارد. اين دانهها 1 تا 2 روز قبل از ظهور ضايعات پوستي ايجاد ميشود و معمولاً توسط پزشك كشف ميگردد.
عوارض بيماري سرخك
عفونت گوش مياني، ذاتالريه، عفونت حنجره و نايژه و نايژكها، اسهال، آنسفاليت، التهاب ملتحمه چشم، التهاب عضله قلب، التهاب كبد.
دوره كمون (نهفتگي) بیماری
اين زمان حدود 10 روز ميباشد. ممكن است از زمان تماس با ويروس تا شروع تب 7 تا 18 روز و تا ظهور راشهاي جلدي، حدود 14 روز طول بكشد. چنانچه 3 روز پس از تماس با ويروس به بدن بيمار آنتيبادي تزريق شود امكان دارد دوره كمون طولانيتر شود.
دوره بیماری سرخك
در سرخك از زمان ظهور علائم بيماري تا محوشدن ضايعات پوستي 10 تا 14 روز به طول ميانجامد.
دوره واگيري بیماری سرخك
افراد بيمار 5 روز پس از تماس تا 5 روز پس از ظهور علائم پوستي ميتوانند بيماري را انتقال دهند. سرايت بيماري در دومين روز بعد از ظاهرشدن ضايعات پوستي به كمترين حد خود ميرسد.
مرگ و مير در بیماری سرخك و مهمترين علتهاي آن
اين كودكان در اثر ابتلا به ذاتالريه و بندرت آنسفاليت ميمردند.
ميزان كشندگي سرخك در كشورهاي در حال توسعه 3 تا 5 درصد و در برخي مناطق 10 تا 30 درصد تخمين زده شده است.
چه كساني به عوارض بیماری سرخك گرفتار ميشوند؟
سرخك در كودكان كمسن و آنهايي كه دچار فقر غذايي هستند با شدت بيشتري تظاهر پيدا ميكند و ممكن است با عوارض زير همراه باشد:
خونريزيهاي جلدي، از دست دادن پروتئين بدليل گرفتاري روده، عفونت گوش مياني، زخم دهان، از دست دادن آب بدن، اسهال، كوري، عفونتهاي شديد پوست.
سرخك چگونه تشخيص داده ميشود؟
اين بيماري معمولاً براساس نشانههاي باليني تشخيص داده ميشود.
چگونه ميتوان بیماری سرخك را قبل از ظاهرشدن علائم پوستي تشخيص داد؟
چهار روز قبل از ظهور ضايعات پوستي ميتوان ويروس را از خون، ترشحات حلق و بيني جدا كرد. يا اينكه آنتيبادي ضدويروس را در ترشحات مخاط بيني جستجو كرد. همچنين 8 روز قبل از ظهور ضايعات پوستي ميتوان ويروس را از ادرار بيمار جدا نمود.
سرخك در چه نوع آب و هوايي شايع ميشود؟
اين بيماري در آب و هواي معتدل، بيشتر در اواخر زمستان اوايل بهار و در آب و هواي گرمسيري، بيشتر در فصول خشك سال شايع ميگردد.
آيا ميدانيد مخزن بيماري سرخك كجاست؟
انسان مخزن اين ويروس ميباشد.
راههاي انتقال بيماري كدامند؟
سرخك يكي از مسريترين بيماريهاي واگيردار ميباشد بطوريكه حدود 90 درصد از افراد غيرايمني كه با فرد مبتلا در يك خانه زندگي ميكنند مبتلا ميگردند. انتقال بيماري از راه هوا بوسيله انتشار قطرههاي آب دهان و يا تماس مستقيم با ترشحات بيني و يا گلوي افراد آلوده صورت ميگيرد.
حساسيت و مقاومت افراد مختلف نسبت به ويروس چگونه است؟
تمام افرادي كه واكسيناسيون موفقي انجام ندادهاند و تمام افرادي كه مبتلا نشدهاند به بيماري حساس هستند. بعد از ابتلا به بيماري، مصونيت دائمي نسبت به ويروس ايجاد ميشود. نوزادان متولد شده از مادراني كه خود در گذشته مبتلا به بيماري شدهاند برحسب مقدار آنتيبادي كه در دوره جنيني از مادر گرفتهاند، بين 6 تا 9 ماه پس از تولد مصونيت خواهند داشت.
چه روشهايي براي كنترل بیماری سرخك استفاده ميشود؟
براي كنترل بيماري ميتوان از پيشگيري بوسيله واكسيناسيون و تزريق آنتیبادي استفاده كرد.
واكسيناسيون عليه بيماري سرخك
واكسن به صورت ويروس زنده ضعيف شده، بهترين واكسن ميباشد و بايد در تمام افراد حساس به بيماري، مگر در مواردي كه مناسب نيست، تجويز شود. اين واكسن را ميتوان به صورت مخلوط با واكسنهاي ويروس زنده ديگر از جمله اوريون و سرخك استفاده كرد. اين واكسن مخلوط MMR نام دارد.
چه كساني بايد واكسيناسيون مجدد دريافت كنند و چه افرادي نياز به واكسيناسيون مجدد ندارند؟
واكسيناسيون مجدد براي كودكان هنگام رفتن به دبستان، هنگام ورود به دبيرستان و دانشگاه و نيز براي افرادي كه در بيمارستان شروع به كار ميكنند انجام ميشود. افرادي كه سابقه مستند ابتلا به سرخك دارند، يا اينكه در آزمايش سرم داراي آنتيبادي ضدويروس هستند و تا آن زمان به طور قطع واكسينه شدهاند، نياز به دريافت مجدد واكسن ندارند.
عوارض استفاده از واكسن زنده سرخك
-
افرادي كه دچار نقص ايمني ميباشند نبايد از واكسن ويروس زنده سرخك استفاده كنند، افراد مبتلابه سرطانهاي خوني مثل لوسمي، لنفوم و ساير بيماريهاي سرطاني و افرادي كه درمان كورتون يا راديوتراپي يا داروهاي آلكالين دريافت ميكنند دچار نارسايي ايمني اكتسابي ميباشند. عفونت ايدز به طور مطلق در تضاد با واكسيناسيون سرخك نيست. در مبتلايان به عفونت ايدز كه علائم باليني بيماري يا نارسايي ايمني شديد ندارند ميتوان واكسيناسيون سهگانه سرخك و سرخجه و اوريون را استفاده كرد.
در افراد مبتلا به بيماريهاي شديد حاد تبدار و يا بدون تب، بايد واكسيناسيون را تا رهايي بيمار از حالت حاد بيماري به تاخير انداخت.
به كساني كه به تزريقهاي قبلي سرخك، حساسيت نشان دادهاند نبايد واكسن سرخك زد.
در خانمهاي حامله نبايد واكسيناسيون انجام گيرد و در صورتي كه يك ماه بعد از تزريق واكسن يگانه سرخك و يا 3 ماه بعد از تزريق واكسن سرخك، سرخجه و اوريون حامله شوند، احتمال مرگ جنين وجود دارد.
واكسن را بايد حداقل 14 روز قبل از دادن ايمونوگلبولين و يا انتقال خون تزريق نمود زيرا ايمونوگلبولين يا فرآوردههاي خوني در ايجاد پاسخهاي ايمني واكسن سرخك اختلال ايجاد ميكند.
كنترل بيماران مبتلا به سرخك
جهت كنترل بهتر بيماري بايد گزارش سريع در عرض 24 ساعت به مقامات بهداشتي محل انجام شود. كودكان مبتلا حداقل تا 4 روز پس از ظهور ضايعات پوستي بايد از مدرسه رفتن منع شوند تا از گسترش بيماري جلوگيري به عمل آيد.
در صورت تماس با فردآلوده چه اقداماتي ميتوان انجام داد؟
در صورتي كه واكسن زنده در فاصله 72 ساعت پس از تماس تزريق شود ممكن است اثر محافظتي داشته باشد. در برخي افراد كه تزريق واكسن در آنها ممنوع است از جمله: افراد حساس داخل خانواده يا تماسهايي كه خطر بروز عوارض بيماري كه آنها بسيار زياد است به خصوص تماسهايي كه سن آنها كمتر از 1 سال است، خانمهاي حامله و ساير افراد مبتلا به نقص ايمني، ميتوان از ايمونوگلبولين استفاده كرد.
مراقبتهاي لازم در منزل
اگر حدس ميزنيد كه كودك شما مبتلا به سرخك است با پزشك مشورت كنيد. تماس نزديك با پزشك به شما اجازه خواهد داد تا پيشرفت بيماري كودك خود را كنترل كنيد و جلوي برخي عوارض بيماري را بگيريد. هر صبح و عصر دماي بدن بيمار را چك كنيد و در صورتي كه از 4/39 درجه سانتيگراد بالاتر رود، با داروهايي غير از آسپرين، تب او را پايين بياوريد. براي اين منظور ميتوانيد از استامينوفن استفاده كنيد. در بچههاي مبتلا به بيماري ويروسي، بدون مشورت دكتر از آسپرين استفاده نكنيد.
فرزند خود را تشويق كنيد تا از مايعاتي نظير آب، چاي، آبميوه، ليموناد استفاده كند. مايعات باعث جايگزيني آب از دست رفته بدن در دورههاي تب و تعريق ميگردد. همچنين مايعات زياد، احتمال عفونت ريه را كاهش ميدهد زيرا از غليظشدن ترشحات آن و انسداد راههاي هوايي جلوگيري ميكند.
جهت تسكين دادن سرفه و علائم تنفسي بيمار از دستگاه بخور استفاده كنيد. دستگاه را هر روز تميز كنيد تا از رشد قارچ در آن پيشگيري كنيد. كودكان مبتلا به سرخك در دورهاي كه چشم آنها به نور حساسيت دارد بايد از تماشاي تلويزيون خودداري كنند. آنها بايد استراحت كنند و از فعاليت زياد دوري نمايند. اين كودكان ميتوانند 7 تا 10 روز پس از ظهور تب و ضايعات پوستي به مدرسه بازگردند.
درمان حرفهاي
اگر شما فكر ميكنيد كه كودكتان به سرخك مبتلا شده بلافاصله به پزشك اطلاع دهيد. پزشك تشخيص سرخك را قطعي خواهد ساخت و شما را در زمينه بيماري و عوارض آن راهنمايي خواهد كرد. همچنين پزشك به مسؤولين بهداشت اطلاع خواهد داد.
پس از شروع علائم استفاده از ايمونوگلبولين و آنتيبيوتيكها بر عليه ويروس كاربردي نخواهد داشت.
بچههاي مبتلا به سرخك كه ضعيف شدهاند بسيار مستعد ابتلا به عفونتهاي باكتريال بويژه عفونتهاي گوش و ريه ميباشد. به هنگام بروز اين عفونتها، آنتيبيوتيك جهت كنترل عفونت تجويز ميشود.
